In het kader van het thema musea van het nummer 2025-2, komt de redactie deze keer met museumtips in plaats van boekentips. Dit is het eerste van twee delen. Mocht je in de buurt van een van deze musea zijn tijdens bijvoorbeeld de kerstvakantie, ga er dan zeker even langs!
Huis van het boek (Den Haag) – tip van Cara Peters
Aan de Prinsessegracht in Den Haag ligt een bescheiden, maar zeer interessant museum: Huis van het Boek. Het museum, dat in 1852 zijn deuren opende, geldt als het oudste boekenmuseum ter wereld. Het huis was ooit van baron Willem Hendrik van Westreenen van Tiellandt. Zijn fascinatie voor boeken en de oudheid, resulteerde in een bijzondere collectie, die later nog werd verrijkt met de boekenverzameling van zijn neef Johan Meerman.1 Na het overlijden van de baron in 1848, kwamen zowel het huis als de volledige collectie in de handen van de Nederlandse staat, waardoor zijn levenswerk toegankelijk werd voor een breed publiek.
Centraal in het museum staat de boekzaal uit 1851, die in oorspronkelijke staat bewaard gebleven is en nog altijd de sfeer ademt van een negentiende-eeuwse privébibliotheek. Hier worden de hoogtepunten van de collectie getoond: middeleeuwse handschriften, gedrukte boeken en bijzondere uitgaven uit latere eeuwen. Ook bevinden zich hier de incunabelen, de oudste vormen van het gedrukte boek, ontstaan in de pioniersjaren van de boekdrukkunst.2
Naast boeken verzamelde Van Westreenen uiteenlopende objecten die zijn brede belangstelling weerspiegelen. In de vitrines zijn onder meer antieke munten, Egyptisch papyrus, Griekse vazen en middeleeuwse panelen voor privé-devotie te zien. Een van de meest opmerkelijke stukken is het lijkbeeldje van farao Hatsjepsoet. Dergelijke beeldjes werden meegegeven in graven om in het hiernamaals de taken van de overledene over te nemen. Het exemplaar in Huis van het Boek is het enige bekende lijkbeeldje van Hatsjepsoet wereldwijd, wat het tot een uitzonderlijk object maakt binnen de collectie.
Verder biedt het museum naast de historische boekschatten en archeologische voorwerpen ruimte aan bijzondere boekvormen. In een vaste tentoonstelling wordt zo de Bibliotheca Thurkowiana Minor laten zien: een miniatuurbibliotheek die bestaat uit 1515 miniboeken.3 Deze verzameling laat op speelse wijze zien hoe creatief er door de eeuwen heen met het medium boek is omgegaan. Bovendien organiseert het museum regelmatig tijdelijke
exposities, waarin de collectie een inspiratiebron vormt voor kunstenaars en zorgt voor een creatieve kruisbestuiving van oude boeken en hedendaagse kunstuitingen. Juist de combinatie van waardevolle boeken, historische objecten en verrassende boekvormen maakt een bezoek aan Huis van het Boek de moeite waard. Als bezoeker wandel je niet alleen door de geschiedenis van het boek, maar ook door de persoonlijke interesses van een negentiende-eeuwse verzamelaar die zijn huis vulde met alles wat zijn nieuwsgierigheid
prikkelde.
Musée Carnavalet (Parijs) – tip van Chris Bekkenk en Louis van den Langenberg
Bij een bezoek aan Parijs, gaat men dikwijls diverse musea af zoals het Louvre en Musée d’Orsay. Echte geschiedenisliefhebbers gaan ook graag op bezoek bij de tombe van Napoleon in het Hôtel des Invalides. Aan het eind van de trip is men cultureel gestimuleerd na het zien van topstukken uit de Oudheid, Italiaanse renaissance, barok en werken van de grootse negentiende -eeuwse Franse schilders. Zeker de moeite waard uiteraard, maar wat krijgen we nou mee van de geschiedenis van Parijs zelf?
Als u met deze geschiedenis wil kennismaken bevindt zich in het hart van Parijs, waar de hordes toeristen zich rijen dik naar de nabijgelegen Notre Dame begeven, een museum dat precies in die behoefte voorziet: het Musée Carnavalet. Dit museum is gevestigd in een zeventiende-eeuws landhuis en vertelt in een groot aantal historische kamers de geschiedenis van Parijs, van de Keltische Parisii stam tot het multiculturele Parijs van vandaag. Naast het feit dat dit museum een aantal topstukken heeft die in het Louvre niet zouden misstaan, is het doordat de meeste toeristen dit museum links laten liggen ook een fijne variatie op het welbekende dringen in de grotere Parijse musea.
Meteen bij binnenkomst wordt men begroet door een prachtig standbeeld van Lodewijk XIV, één van de weinige die de vernielingen van de Franse revolutie heeft overleefd. Daarover gesproken: wie een fan is van de periode van de verlichting moet dit museum absoluut bezoeken. De revolutionaire geschiedenis wordt uitgebreid behandeld met een groot aantal objecten, waaronder de stoel van Voltaire, de Verklaring van de rechten van de mens, de Eed op de kaatsbaan en de laatste brief van Robespierre.
Ook de recentere geschiedenis van Parijs komt aan bod. Afgelopen zomer was dit, naast de vaste tentoonstelling, in de vorm van het verhaal van de Franse regisseuse Agnès Varda. Vooral bekend van New Wave films zoals Cleo de 5 á 7 (1962) en Sans toit ni loi (1985). Minder bekend over haar is dat ze haar carrière begon als fotograaf in Parijs. Ze zei zelf dan ook: ‘Ik maak foto’s of ik maak films. Of ik stop films in foto’s, of foto’s in films.’
Deze tijdelijke tentoonstelling gaf een kleine, intieme kijk op het Parijs van de tweede helft van de twintigste eeuw. Varda fotografeerde vaak haar buren en kennissen in haar directe omgeving en zij figureerden dan ook vaak in haar films. Van haar overburen die ze vaak portretteerde, tot aan het oudere koppel dat iedere dag op hetzelfde tijdstip naar dezelfde winkel wandelde. De collectie van haar vroegere fotografie laat de bezoeker binnentreden in een Parijse wijk die aan de veranderingen van de twintigste eeuw onderhevig is. In een interview uit de jaren zeventig, dat op een muur werd geprojecteerd, klaagt Varda dan ook dat ze niet door haar buurt kan lopen zonder minimaal één toerist tegen te komen.
- Huis van het Boek, https://www.huisvanhetboek.nl/over-het-museum (geraadpleegd 13 november 2025) ↩︎
- Ibidem. ↩︎
- Ibidem. ↩︎