In het kader van het thema musea van het nummer 2025-2, komt de redactie deze keer met museumtips in plaats van boekentips. Dit is het tweede van twee delen. Mocht je in de buurt van een van deze musea komen, ga er dan zeker even langs!
Het Kruithuis in Den Bosch – Tip van Jetze Boon
Zij die het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) in Den Bosch regelmatig bezoeken zal het mogelijk niet ontgaan zijn dat er naast de citadel waarop dit archief gevestigd is, nog een fort-achtig gebouw is te vinden. Dit pand werd in 1616 ontworpen door architect Jan van der Wege, die tijdens het Twaalfjarig Bestand de opdracht kreeg om een gebouw te ontwerpen waarin de stedelijke kruitvoorraad centraal opgeslagen kon worden.1 Deze ontstaansgeschiedenis vormt de kern van de huidige invulling van het gebouw. Achter de meter-dikke muren van Het Kruithuis word je sinds 2024 verwelkomd door vrijwilligers die je maar wat graag uitgebreid vertellen over de Tachtigjarige Oorlog en de geschiedenis van het enige in Nederland bewaard gebleven Kruithuis uit deze periode.2
Het gebouw is recent gerenoveerd, op een manier waar iedere erfgoedliefhebber warm voor loopt. Bij de restauratie zijn zoveel mogelijk oorspronkelijke elementen bewaard gebleven. Denk aan de naoorlogse leistenen van het dak, die tegenwoordig meerdere muren decoreren, maar ook aan de vele graveringen in de houten steunbalken op de eerste etage. Deze graveringen zijn aangebracht in de jaren dat het gebouw nog een militaire functie vervulde en dateren veelal uit het begin van de vorige eeuw. Door de eeuwen heen is er aan het gebouw weinig veranderd, waardoor zelfs de deuren én sloten nog oorspronkelijk zijn. Tijdens een uitgebreide rondleiding, inclusief inleiding op de tentoonstelling, krijg je hier uitgebreid over te horen.
De inhoud van de tentoonstelling maakt het een zegen dat Brabant nu ook een museum over de Tachtigjarige oorlog heeft. Het was de hoogste tijd voor een publieksgerichte weergave van wat deze periode precies betekend heeft voor de Zuidelijke provincies, die als katholiek wingewest vooral nadelen ondervonden van het Staatse handelen. Het museum voert je mee naar het beleg van Den Bosch en de waterlinie, via tien eilandjes gevuld met tableaus en interactieve kaarten, schoolprenten en video’s die binnen de genoemde context het verhaal van zowel de Staatse troepen als de Bossche katholieken vertellen. Deze tweeledige benadering maakt dat verhalen en verbeeldingen van deze periode dichtbij komen. Door in te zoomen op lokale gebeurtenissen en persoonlijke verhalen, wordt het leed van eeuwen geleden haast tastbaar. Al met al is het museum een echte aanrader voor eenieder die eigenlijk nog steeds niet helemaal begrijpt hoe de Tachtigjarige oorlog nou precies verliep.
Het Museum van de Communistische Partij van China – Tip van Rens Gilissen
Het Museum van de Communistische Partij van China, gelegen in Beijing, dwingt met haar monumentale, neoclassicistische vorm en vormgeving gelijk respect af. Qua stijl geïnspireerd door de bij het Plein van de Hemelse Vrede gelegen Grote Hal van het Volk (1959) en het Nationale Museum van China (in 1959 oorspronkelijk opgericht als het Museum van de Chinese Revolutie) ambieert het de continuïteit tussen de Communistische Partij van Mao en de Communistische Partij van vandaag te benadrukken.3 Het gebouw barst bijna uit zijn voegen van de verwijzingen naar de revolutionaire geschiedenis: de 28 pillaren aan de voorzijde staan symbool voor de 28 jaar tussen het oprichten van de partij in 1921 en het stichten van de Chinese Volksrepubliek in 1949, en benadrukken dat eerste jaar nog eens door het feit dat ze 1.9 meter breed zijn en precies 2.1 meter van het gebouw af staan. Qua materiaalsoort is gekozen voor een steensoort gewonnen in de buurt van de berg Zijin Shan, die Mao en het Rode Leger tijdens de legendarische Lange Mars moesten overbruggen. Dan zou het gebouw er van bovenaf ook nog eens uit moeten zien als het karakter 工, Chinees voor ‘arbeid’, al moet ik toegeven dat ik dat er zelf slechts met heel veel moeite in kan ontwaren.4
Het museum, in 2021 geopend ter viering van het honderdjarige jubileum van de partij, wordt beheerd door het publiciteitsdepartement van de partij en is vrij toegankelijk. Het biedt een interessante kijk op de manier waarop de partij haar eigen geschiedenis wil presenteren aan haar leden en het Chinese volk als geheel.5 Bij binnenkomst word je, na het doorkruisen van een vrijwel lege zaal met slechts een monumentaal muurwerk van de Chinese muur ter decoratie, in een klein voorkamertje getrakteerd op een video die in rap tempo de geschiedenis van China in de afgelopen honderd jaar doorneemt. Zwaartepunten liggen bij de oprichting van de partij, haar vroege strijd tegen de Japanners en de Guomindang6, de economische hervormingen na het aantreden van Deng Xiaoping, en de recente geschiedenis onder Xi Jinping. De rest van de tentoonstelling volgt ongeveer deze opzet.
De tentoongestelde verzameling is vrij divers. Je vindt hier een vaandel buitgemaakt op Amerikaanse soldaten tijdens de Koreaanse oorlog, oude geschriften van Marx en half opgegeten riemen die als noodvoedsel diende tijdens de Lange Mars, maar ook de cowboyhoed die Deng Xiaoping droeg tijdens zijn bezoek aan Texas in 1979, een door Nixon aangeboden Amerikaans vlaggetje dat in de ruimte is geweest tijdens de Maanlanding en exemplaren van de eerste in China geproduceerde fietsen en auto’s. Het strijdbare verleden van de radicale communisten onder Mao wordt zo gekoppeld aan de industriële en economische ontwikkelingen in de gematigdere periode na hem. Ook in de periode dat Mao aan de macht is tussen 1949 en 1976 wordt de nadruk vooral gelegd op deze economische ontwikkelingen en minder op potentieel gevoelige politieke kwesties. De Culturele Revolutie wordt wel kort genoemd: deze zou (naar de officiële partijlijn) voortkomen uit een inschattingsfout van Mao en voor een groot deel de schuld zijn geweest van de Bende van Vier.7
De oplettende Nederlandse bezoeker ziet in een van de vroege kamers, die is gewijd aan de oprichting van de partij, een portret van de Nederlandse communist Henk Sneevliet. Deze revolutionair was in 1921 als afgevaardigde van de Komintern een van de ondertekenaars van de oprichtingsverklaring. Tegelijkertijd illustreert deze kamer des te meer dat de partij zich vandaag de dag vooral richt op het lot van de Chinezen: op een groot wandschilderij met ondertekenaars ontbreken de buitenlandse afgevaardigden. Het internationale, revolutionaire karakter van de vroege communisten heeft al lang plaatsgemaakt voor een nationalistisch verhaal dat zich vooral richt op de nationale heropleving van het Chinese volk na jaren van vernedering door internationale mogendheden.8 Dit is dan ook het verhaal dat wordt verteld in het museum: een nadruk op de strijdvaardigheid en opofferingsgezindheid van het Chinese volk, de industriële en economische ontwikkeling die daaruit voortkomt en het vroege marxistische ideologische aspect vooral als esthetische aankleding en historische inkadering.
- Erfgoed ’s-Hertogenbosch, https://www.erfgoedshertogenbosch.nl/verhalen/het-bossche-kruithuis#:~:text=Het%20Kruithuis%20aan%20de%20Citadellaan,Kruithuis%201900%2D1920 (geraadpleegd op 15 november 2025). ↩︎
- Idem. ↩︎
- 김지훈, ‘중국의 역사 청산과 기억방식. 중국공산당 역사전람관(中國共產黨歷史展覽館)의 전시와 구성’, 사림(성대사림) 92 (2025), 71–104. [Kim, Jihoon, ‘Chinese Historical Liquidation and Memory Methods. Exhibition and Structure of the Museum of the Communist Party of China’, Sarim 92, 71–104.] Deze Zuid-Koreaanse studie lijkt de meest uitgebreide bron van informatie te zijn over het museum. ↩︎
- ‘《美术经典中的党史》：中国画《雨后复斜阳 关山阵阵苍》’, 12371.cn/2022/05/17/VIDE1652800801388971.shtml (geraadpleegd op 14 november 2025). ↩︎
- Buitenlandse bezoekers waren, in ieder geval tijdens mijn bezoek, ver in de minderheid. ↩︎
- In het Nederlands ook bekend als de Kwomintang/Kuomintang. ↩︎
- Vier belangrijke bestuurders tijdens de Culture Revolutie, waaronder Mao’s vrouw Jiang Qing, die in 1981 werden veroordeeld voor activiteiten die ingingen tegen de belangen van de partij en binnen het dominante historische narratief vanuit de Chinese overheid verantwoordelijk worden gehouden voor de excessen in deze periode. ↩︎
- Dit nationalistische aspect speelde altijd al sterker bij de Communistische Partij van China dan bij de Sovjets. Voor een uiteenzetting hiervan is het introducerende hoofdstuk van het volgende boek bijzonder interessant: Jeremy Friedman, Shadow Cold War. The Sino-Soviet Competition for the Third World (Chapel Hill 2015), 1-24. ↩︎